V
I
E
W
A
R
T
I
C
L
E
S

سبک خارجی

معماری بین النهرین

بین النهرین

بین النهرین نام سرزمین میان دو رود دجله و فرات است. از نخستین مناطق روستایی که تمدن شهری بر آنها بنا نهاده شد بین النهرین و مصر بودند (هزاره ی چهارم پیش از میلاد). از عوامل اصلی شکل گیری تمدن غرب وجود دره های فرات و نیل بود که تا سه هزار سال بعد هم تحت تاثیر تاریخ این دو سرزمین بود.

از دستاوردهای اعجاب انگیز این دو سرزمین : ریاضیات، مهندسی، معماری و هنرهای تجسمی بود.

  • بین النهرین

    بین النهرین نام سرزمین میان دو رود دجله و فرات است. از نخستین مناطق روستایی که تمدن شهری بر آنها بنا نهاده شد بین النهرین و مصر بودند (هزاره ی چهارم پیش از میلاد). از عوامل اصلی شکل گیری تمدن غرب وجود دره های فرات و نیل بود که تا سه هزار سال بعد هم تحت تاثیر تاریخ این دو سرزمین بود.

    از دستاوردهای اعجاب انگیز این دو سرزمین : ریاضیات، مهندسی، معماری و هنرهای تجسمی بود.سومر

    تقریبا مسلم شده است که سومریان نخستین مردمی بودند که تمدن را بنا نهادند. در هزاره چهارم حدود 12 شهر سومری در بخش سفلای دجله و فرات به وجود می آید که هر یک بر گرد معبدی ساخته شده است

    نقشه بین النهرین

    @image


    شهرهای سومر

    @image


    ویژگی های تمدن سومر

    1- بر اساس نظام دولتشهری بوده است

    2- قدرت در دست روحانیون و مقامات رسمی بوده و آنها برکارهای مختلف نظارت میکردند. زیر دست طبقه حاکم گروه شهروندان آزاد قرار داشت که کارش صنعت و کشاورزی بود ولی زیر بنای اجتماع را بردگان تشکیل میدادند.

    3- بنای این تمدن بر داد و ستد بود و توسعه آن با رشد قابل ملاحظه تجارت میان شهرهای مختلف بوده است.

    4- در این سرزمین کمتر سنگ وجود داشت و تنها مصالح ساختمانی ای که از طبیعت به دست می آمد گل و نی بود. معماران بین النهرین در کار معماری از تاق زدن و ساختن بناهای تاق دار اطلاع داشتند اما این معماری در آن دوران معمول نبوده است و اهمیت آن سه هزار سال بعد در زمان تمدن های اتروریا و روم مشخص میشود.

    مشهورترین اثر معماری تمدن سومر زیگورات است (پرستشگاه). یکی از قدیمی ترین آنها زیگورات آنوست (Anu) . آنچه از کاوش ها و تحقیقات باستان شناسان میتوان دریافت این است که تمدن سومر ساخت زیگورات را وامدار معماری دوره قبل از خود به نام اوروک بوده است (Uruk). این معبد به خاطر استفاده از گچ در دیوارهای آن به معبد سفید معروف است. معبد سفید بلندترین نقطه در زیگورات آنوست. پلان معبد مستطیلی شکل است و پشت بندهای منظم تزیینی در نمای خارجی به آن جلوه زیبایی داده است.

    زیگورات اور

    @image


    وضعیت امروزی زیگورات اور

    @image


    از معروف ترین زیگورات های تمدن سومر است و زمانی بنا شد که سومریان با سقوط اکدیان بار دیگر به قدرت رسیدند. این زیگورات در محوطه مقدس شهر بر فراز زمینی مسطح و مرتفع قرار گرفته است. چهار گوشه آن به سمت چهار جهت اصلی است و سطح بدنه آن با پشت بندهای منظم تزیین شده است. در سمت شمال شرق سه رشته پله دسترسی به بالای زیگورات را میسر میسازند. این زیگورات امروزه در سایت تل المقیر در عراق امروزی واقع شده است و عمده مصالح به کار رفته در این زیگورات خشت خام است.

    تصویر سارگون اکدی

    @image


    در هزاره سوم پیش از میلاد شَرّوکین ( Sargon) تمدن سومر را زیر سلطه خود درآورد و قوم اکد (از اقوام سامی و همسایه شمالی سومرها) را سرور بین النهرین قرار داد. او اولین پادشاهی بود که رد بین النهرین امپراطوری به نام خود تاسیس نمود. بناهای بسیار کمی از دوران اکدیان بر جا مانده است. کاخ هایی که به تمدن اکدی نسبت داده شده اند چیزی بیش از یک خانه شخصی نیست. نزاع میان اکدیان و عیلامیان حدود دو قرن به طول انجامید و سرانجام حمورابی بود که به جنگ و کشتار پایان داد. او در قانون گذاری پرآوازه بود و بخش هایی از فرامین او بعدها در شوش به دست آمد.

    بنای مهم تمدن آشور

    دور شَرّوکین (ارگ شَرّوکین )

    تصویر بازسازی شده از کاخ خرساباد

    @image


    این بنا در خرساباد کنونی در عراق قرار گرفته است. ارتباط آن با محیط خارجی آن توسط بزرگترین حیاط به اندازه 91 * 103 متر بوده است. سمت راست آن اداری و خدماتی است و سمت چپ آن معبدی بود با سه شبستان بزرگ و سه شبستان کوچک برای شش خدا. تفاوت زیگورات ها در این دوره در دسترسی به طبقات بالای آن بود که از طریق پله مارپیچ گرداگرد بنا شکل میگرفت. یکی از عناصر مهم در این دوره لاماسوها بودند.

    لاماسوها

    تندیس های سنگی دو گاو بالدار غول پیکر با سر آدمی که از شهر و کاخ های پادشاهان آشوری و عمدتا بین النهرین محافظت میکردند.

    @image


    بابِل جدید

    تصویر بازسازی شده منسوب به شهر بابل

    @image


    حدود 612 قبل از میلاد امپراطوری آشور در برابر اتحاد مادها و سکاها شکسن خورد و کمی قبل از آن فردی به نام نَبوپُلسَّر در جنوب بین النهرین اعلام استقلال کرد و خود را پادشاه بابِل خواند. سلسله ای که او بنیان نهاد هفتاد سال دوام یافت و این دوره به جهت معماری آن مشهور است. حدود دو قرن بابل صاحب باغ های معلق بود. بُختنَّصَر ( فرزند نَبوپُلسَّر که صورت نوشتاری ناصحیح اسم آن بخت النّصر است) کاخی باشکوه و زیگوراتی برپا داشت که همان برج بابِل است و در کتاب مقدس به آن اشاره شده است. مهم ترین یادمان شهر بابِل تاسیسات و سازه های وابسته به آن بود که بین 612 تا 539 قبل از میلاد ساخته شده است.

    حصارهای شهر بابِل از نظر معماری قابل توجه بودند

    این حصارها به برج و خندق های متعدد مجهز بوده اند و از دو دیوار موازی آجری تشکیل شده بودند که میان آن با خاک پر شده بود.

    دروازه ایشتار

    @image


    هشت دروازه که هر کدام به نام یکی از خدایان نام گذاری شده بود در نقاط مختلف حصار شهر گشوده میشدند. دروازه شمال غربی مهم ترین دروازه شهر بود و وقف الهه بابل ایشتار بود و جالب ترین جنبه آن تزیینات با شکوه آن است. تمامی آجرهای این دروازه روکش لعابی داشتند و با تزیینات هندسی و نقش های برجسته گاو نر، بز و اژدها تزیین شده بودند.

    عیلام

    همسو با تمدن سومر در بین النهرین ، در منطقه جنوب غربی ایران نیز به تدریج تمدن جدیدی پا به عرصه ظهور گذاشت. تمدنی که بنیان گذار اولین دولت مرکزی در جنوب غرب ایران بود و در طول موجودیت خود از اوایل هزاره سوم تا حدود قرن 7 قبل از میلاد منشا شکوفایی هنرهای مختلف بود. تمدنی که خود را «سرزمین خدا» می نامید. نخستین قوم ساکن جنوب غربی ایران که هویت تاریخی یافتند و صاحب زبان، دین و فرهنگ متمایزی گردیدند عیلامیان سخت کوش بودند.

    دور اونتاشی و زیگورات چغازنبیل

    تصویر هوایی چغازنبیل

    @image


    در 30 کیلومتری جنوب شرقی شهر باستانی شوش ویرانه های دور اونتاشی قرار دارد که یکی ا زشاهان عیلامی به نام اونتاش هوبان آن ر ابنا کرد (در اواسط قرن سیزدهم پیش از میلاد) – در وسط شهر «دور اونتاشی» زیگوراتی قرار دارد که بزرگترین نمونه محفوظ مانده معماری عیلامی است. طبق یافته باستان شناسان این زیگورات روی معبدی ساخته شده که هر ضلع آن حدود 100 متر طول داشته است. زیگورات چغازنبیل مربع شکل، هر ضلع آن 105 متر بوده و گوشه های این مربع دقیقا با چهار جهت اصلی قطب نما مطلبقت دارد. مصالح آن از خشت خام ونمای بیرونی آن با جرزهای تزیینی با فواصل معین با آجر پوشانده شده است و در پیرامون زیگورات دیواری کشیده شده بود که هفت دروازه نام داشت و لازم به یادآوری است که عدد هفت یکی از مهم ترین و مقدس ترین اعداد در نزد عیلامیان بوده است .گرچه این زیگورات ویران شده است اما با بررسی بقایای آن میتوان گفت که دراصل 5 طبقه و با ارتفاع 52 متر بوده است. ارتفاع باقیمانده این زیگورات در حال حاضر 24 متر است.

    تصویر بازسازی شده از زیگورات چغازنبیل

    @image


    پلکان زیگورات چغازنیبل در نوع خود یگانه است

    4 رشته پله دسترسی به صفه اول را امکان پذیر میساختند و از صفه اول دسترسی به طبقه دوم تنها از طریق پلکان جنوب غرب امکان پذیر بوده است و پله های دیگر تنها به صفه اول ختم می شده اند. در صفه طبقه دوم دسترسی به طبقات سوم و چهارم از طریق رشته پلکان جدیدی در جنوب شرقی امکان پذیر بوده است . ایجاد ایستگاه های روباز در حین صعود توسط معمار عیلامی ابتکار جدیدی بوده که علاوه بر رفع خستگی دید صعود کننده را در نظر گرفته است و این ایستگاه ها برخلاف پلکان ها روباز در نظر گرفته شده اند. نمونه ای بهتر از آنچه گفته شد از معماری عیلامی وجود ندارد و هنگامی که این سرزمین به تصرف دولت هخامنشی درآمد آن ها هنر و تمدن عیلام را به ارث بردند.

    سیما رضوی-خلاصه از کتاب معماری غرب- امیربانی مسعود
    27 آبان 1396
R
E
L
A
T
E
D
A
R
T
I
C
L
E
S

مقاله ای مرتبط به این مقاله وجود ندارد

P
o
s
t
u
s
e
r
c
o
m
m
e
n
t
s

ارسال نظر کاربران

کد امنیتی

    • آدرس

      دفتر مرکزی : تهران، خیابان شریعتی، بلوار میرداماد، خیابان وزیری پور، کوچه کاووسی، ساختمان کاووسی، واحد 1

    • تلفن تماس

      02126422694

    plpgroup
Copyright © 2018 plpgroup.co All rights reserved